De ontknoping van de competitie: de belangrijkste wedstrijden van het jaar. Wat is de rol van de coach?
Diverse clubcompetities worden in deze periode van het jaar beslist. In de korfbal league werd onlangs TOP landskampioen door de finale in Ahoy te winnen en de komende weken zal blijken of Gasterra Flames , FC Twente en Bloemendaal hun titel weten te prolongeren in respectievelijk basketbal, voetbal en hockey. De druk op de coaches van deze teams zal in de laatste wedstrijden toenemen. Wat kan een coach doen om er voor te zorgen dat zijn spelers ook in deze wedstrijden geconcentreerd zijn?
Om hier iets zinnigs over te kunnen zeggen, is het allereerst belangrijk om het begrip concentratie duidelijk te maken. Vaak hoor je een coach na een verloren wedstrijd zeggen dat zijn spelers ‘niet geconcentreerd waren’. Of wanneer een speler een bal knullig verspeeld, roept de coach hem toe ‘Concentreer je nou eens!’. Maar wat wordt eigenlijk bedoeld met concentratie? Wanneer iemand geconcentreerd is, wil dit zeggen dat hij zijn aandacht richt op alle zaken die relevant zijn om zijn taak goed uit te kunnen voeren, zonder dat hij daarbij wordt afgeleid door zaken die niet relevant zijn. Dit kan worden uitgelegd aan de hand van een alledaags voorbeeld.
Stel je voor dat je van Groningen naar Maastricht wil rijden. In Groningen stap je in de auto en na 100 meter kom je op een kruispunt. Je taak is op dat moment om deze kruising veilig over te steken. Om dit te kunnen doen, is het van belang dat je goed weet wat er om je heen gebeurt. Je zult daarom je aandacht moeten richten op de zaken die belangrijk zijn om deze taak uit te kunnen voeren. In dit voorbeeld wil dat zeggen dat je moet letten op verkeerstekens, op de weg en op eventuele andere weggebruikers. Als je de juiste informatie uit je omgeving oppikt, zul je de
situatie goed inschatten, waardoor de kans groot is dat je zonder problemen de kruising oversteekt. Hoewel je in je achterhoofd weet dat je eindbestemming Maastricht is, ben je met je gedachten niet bij Maastricht, maar richt je je aandacht op de kruising.
Dit geldt ook voor de sport. Wanneer een sporter goed wil presteren, is het voor hem belangrijk om zijn aandacht constant te richten op zaken die voor hem op dat moment relevant zijn om zijn taak goed uit te kunnen voeren. Voor een hockeyer is het bijvoorbeeld belangrijk om te weten waar de bal is, wat de positie is van zijn medespelers en tegenstanders, waar de ruimte in het veld ligt, et cetera. Hoe meer hij wordt afgeleidt, hoe meer van deze belangrijke informatie hij zal missen, hoe slechter hij spelsituaties zal inschatten en hoe slechter hij uiteindelijk zal spelen.
Nu duidelijk is wat met concentratie wordt bedoeld, kunnen we teruggaan naar de rol van de coach hierin. Laten we als voorbeeld de Eredivisie voetbal nemen. Het is me opgevallen dat de coaches van de titelkandidaten in interviews met name praten over het eindresultaat. Hoofdcoach van PSV Fred Rutten zei onlangs: “Alleen de punten tellen. De manier waarop interesseert me niet meer ”. Zijn collega van Ajax, Frank de Boer, liet zich uit in soortgelijke bewoordingen: “Al scoor je met je linkeroor, die bal moet er gewoon in!”. De coaches leggen op deze manier de nadruk op het eindresultaat: het scoren en het winnen. Ze lijken er niet meer mee bezig te zijn hoe ze ervoor kunnen zorgen dat ze winnen.
Wanneer coaches de nadruk leggen op het eindresultaat van de wedstrijd, is de kans groot dat ook zijn spelers tijdens de wedstrijd hierop zijn gefixeerd. Op deze manier wordt het ‘moeten winnen’ een afleiding voor de spelers. Ze zijn namelijk niet meer bezig met de taak die ze op het moment zelf moeten uitvoeren, maar met de stand aan het eind van de wedstrijd. Wanneer ze veel bezig zijn met het winnen, zullen ze minder aandacht hebben voor relevante informatie uit de omgeving die ze nodig hebben om hun taak goed uit te kunnen voeren. Ze zullen informatie missen, waardoor ze spelsituaties slechter inschatten en uiteindelijk slechter zullen spelen. Vergelijk dit opnieuw met de verkeerssituatie die net is besproken. Stel je voor dat je op dezelfde kruising staat, maar je bent in gedachten bij de eindbestemming Maastricht. Dan heb je minder aandacht voor zaken als verkeersborden en andere weggebruikers. Hierdoor is de kans groter dat je belangrijke informatie mist, vervolgens een
verkeersfout maakt en de kruising niet op een veilige manier oversteekt. Met andere woorden: de beste manier om je einddoel te bereiken, de aankomst in Maastricht, is ervoor te zorgen dat je op elk moment van de rit bezig bent met de taak die je op dat moment hebt. Dit zorgt ervoor dat je zelf goed rijdt en hoe beter je zelf rijdt, hoe groter de kans is dat je veilig in Maastricht aankomt. Ditzelfde principe geldt ook in de sport.
Het ironische aan competitiesport is dat iedereen speelt om te winnen, maar dat prestaties minder worden zodra dit teveel aandacht krijgt. Daarom is het voor sporters zaak om te focussen op de taak die ze zelf in de hand hebben. Ze hebben immers nooit volledig controle over het wel of niet winnen van een wedstrijd. Ze zijn afhankelijk van het spel van de tegenstander en van externe factoren zoals de scheidsrechter, het veld en het weer. Het enige wat spelers wèl zelf in de hand hebben is hun eigen spel en dit dient daarom de volledige aandacht te krijgen. Wanneer ik dit met sporters bespreek, zeggen ze wel eens: “Maar het is toch juist goed dat ik wil winnen. Dat motiveert me juist!”. Tuurlijk, elke sporter wil winnen. Dat is voor veel sporters juist de reden waarom ze een competitie aangaan. Maar het is belangrijk te realiseren dat er een verschil zit tussen bezig zijn met het winnen en de manier waarop je ervoor kunt zorgen dat de kans op winnen het grootst wordt.
Kortom, winnen heeft een sporter nooit volledig zelf in de hand. Maar de kans op een overwinning is het grootst wanneer hij zelf goed speelt. En om goed te spelen moet een speler niet bezig zijn met de eindoverwinning, maar met de taak die op hij op dat moment heeft. Hierin speelt de coach een belangrijke rol. Voor hem is het zaak dat hij niet de nadruk legt op dat er gewonnen moet worden, maar op hoe ze ervoor willen zorgen dat er gewonnen wordt.
Deze blog is gepubliceerd op www.sport8.nl, d.d. 28-4-2011